Kimyasal madde taşımacılığı araçtan değil, güvenlik bilgi formundan planlanır. UN numarası, sınıf, ambalajlama grubu ve ürünün fiziksel hâli sonrasındaki her şeyi belirler: tanker mi IBC mi gerekeceğini, yükün parsiyel gidip gidemeyeceğini, aracın hangi tünellerden geçebileceğini ve hattın gerçekte kaça mal olacağını. Bu yükte hata gecikme değildir; sınırda duran bir yük ya da hiç çıkmayan bir araçtır.
Dökme, IBC ya da varil: fiyatı belirleyen karar
Sıvı kimyasal taşımalarında en büyük maliyet kalemi çoğu zaman navlun değil, taşıma formatıdır. Aynı parti dört farklı şekilde gidebilir ve dördünün maliyet yapısı birbirine benzemez.
| Format | Tipik hacim | Ne zaman uygun | Dikkat edilecek |
|---|---|---|---|
| Karayolu tankeri | ~30.000 litreye kadar | Aynı ürünün düzenli hacimleri | Yıkama sertifikası ve tankerin dönüş konumu maliyete dâhildir |
| Tank konteyner | ~21.000-26.000 litre | Kıtalararası ve intermodal hatlar | Tankın dönüş pozisyonu hesaba katılmalı |
| 1.000 litrelik IBC | birim başına 1.000 l | Orta hacim, çok noktalı teslim, parsiyel | Dönüşlü kullanımda geçici rejim gerekir |
| 200 litrelik varil | birim başına 200 l | Küçük partiler ve numuneler | Litre maliyeti yüksek ama elleçlemesi kolay |
| Flexitank | ~20.000 litre | Yalnızca tehlikesiz sıvılar | ADR veya IMDG kapsamındaki yüklerde kullanılamaz |
İlk sorduğumuz soru “kaç litre” değil, “ürün ADR kapsamında mı” olur. Bu cevap flexitank seçeneğinin masada olup olmadığını belirler ve tek başına bu ayrım hattın maliyetini ciddi biçimde değiştirebilir.
Sahada gerçekten karşılaştığımız sınıflar
Tehlikeli madde taşımacılığında dokuz ADR sınıfının hepsi kâğıt üzerinde vardır; ancak Türkiye’den Avrupa’ya giden kimyasal sevkiyatların günlük pratiğinde trafik üç sınıfta yoğunlaşır.
- Sınıf 3 — yanıcı sıvılar. Solventler, tinerler, alkol bazlı ürünler, boyalar. Açık ara en çok taşınan sınıf.
- Sınıf 8 — aşındırıcılar. Asitler ve bazlar. Burada ürün ile ambalaj malzemesinin uyumu belirleyicidir: bir ürüne uygun bir IBC, aynı sınıftaki başka bir ürüne uygun olmayabilir.
- Sınıf 9 — diğer tehlikeli maddeler. Çevre için tehlikeli maddeleri kapsar; yanıcı da aşındırıcı da olmayan birçok kimyasal bu kategoriye girer.
Daha seyrek olarak sınıf 5 (oksitleyiciler ve organik peroksitler, çoğu zaman sıcaklık kontrollü) ve sınıf 6.1 (zehirliler, gıda ile aynı araçta taşınamaz) karşımıza çıkar. Sınıfların, muafiyetlerin ve belgelerin tam tablosu ADR rehberimizde.
Sınırlı miktar: asıl tasarrufun olduğu yer
Her kimyasal sevkiyat tam ADR rejimi gerektirmez. Ürün küçük iç ambalajlarda taşınıyorsa ve dış ambalaj uygunsa, sınırlı miktar (LQ) rejimi gerekliliklerin çoğunu devre dışı bırakır: sürücü için ADR sertifikası aranmaz, turuncu plaka gerekmez, evrak yükü hafifler.
Uygulanabilirlik her UN numarası için ayrı belirlenmiş bir eşiğe ve iç ambalaj boyutuna bağlıdır — yani partinin toplamına değil, çeki listesine. Sadece brüt ağırlığı değil ambalaj detayını da istememizin sebebi bu: birçok sevkiyatta marj tam olarak orada saklıdır.
Tünel kodu güzergâhı belirler
Her ADR maddesine B’den E’ye bir tünel kısıtlama kodu atanır. Avrupa hatlarında bu teknik bir ayrıntı değildir: Alp geçişlerinde bu kod aracın hangi tünelleri kullanabileceğini, dolayısıyla hangi yolu izleyeceğini belirler. Birbirine benzeyen iki ürün farklı güzergâh ve farklı transit süre gerektirebilir.
Bu yüzden bir kimyasal sevkiyatı fiyatlarken kullanacağımız sınır kapısını da yazıyoruz. Bu yükte güzergâh belirtilmeden verilen bir transit süre, güvenilir bir bilgi değildir.
Gümrük: sınıflandırma araçtan önce gelir
Kimyasallarda GTİP, işin sonunda halledilen bir formalite değildir. Birçok madde yükleme öncesinde başlatılması gereken izin, kayıt veya kontrol gerektirir; bazıları varış ülkesine özgü düzenlemelere tabidir. Gümrükleme işlemlerini taşımayı planlayan ekiple birlikte yürütüyoruz; böylece sınıflandırma, güvenlik bilgi formu ve taşıma evrakı araç bağlanmadan önce birbiriyle karşılaştırılıyor — mal yola çıktıktan sonra değil.
Türkiye üzerinden üçüncü bir ülkeye giden sevkiyatlarda mal, ithal edilmeden transit rejiminde taşınabilir: gümrük vergisi ve ithalat KDV’si doğmaz, hareket süresince bir teminat verilir.
Bu yükte ne yapıyoruz
- Avrupa ve Kafkasya’ya ADR kapsamında karayolu taşıması; ayrıştırma kuralları izin verdiğinde komple ve parsiyel.
- IMDG rejiminde deniz taşımacılığı: tank konteyner, IBC ve varil; FCL veya LCL.
- Numune ve acil ihtiyaçlar için IATA DGR kapsamında hava taşımacılığı.
- Format değerlendirmesi — tanker, tank konteyner, IBC, varil — sadece navluna göre değil, teslim noktasına kadar litre maliyeti üzerinden.
- UN numarası ve çeki listesinden hareketle sınırlı miktar uygunluk kontrolü.
- İthal edilmeden bekleyecek yükler için antrepo.
- Evrak koordinasyonu: taşıma evrakı, güvenlik bilgi formu, gümrük sınıflandırması, varışta istenen sertifikalar.
Bu yükü ağırlıklı olarak Türkiye-İtalya ve İspanya hatlarında, düzenli hacimlerle de BAE ve Körfez yönünde taşıyoruz. Sektör görünümü için kimya sektörü sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hangi sıvı kimyasalları taşıyorsunuz?
Solventler ve yanıcı sıvılar (sınıf 3), asit ve bazlar (sınıf 8), çevre için tehlikeli maddeler (sınıf 9) ve duruma göre değerlendirilmek üzere oksitleyiciler ile zehirliler. ADR kapsamı dışındaki kimyasalları da taşıyoruz; orada flexitank gibi seçenekler devreye girer. Değerlendirme her zaman güvenlik bilgi formuyla başlar.
Tanker mi IBC mi daha uygun?
Hacme ve teslim noktası sayısına bağlı. Tek alıcıya düzenli hacimlerde tankerin litre maliyeti en düşüktür, ancak yıkama ve dönüş konumu hesaba katılmalıdır. Çok noktalı teslimde veya orta hacimlerde IBC genellikle daha verimli olur. İki seçeneği teslim noktasına kadar toplam maliyetle karşılaştırıyoruz.
Kimyasallar parsiyel taşınabilir mi?
Çoğu durumda evet, ancak ayrıştırma kuralları devreye girer: bazı sınıflar aynı araçta taşınamaz ve araçtaki toplam miktar taşıma kategorisi eşiklerini aşarsa muafiyetler düşer. Bu yüzden parsiyel taleplerde araçtaki diğer yükü de kontrol ediyoruz.
ADR kapsamındaki bir yükte flexitank kullanılabilir mi?
Hayır. Flexitank, ADR veya IMDG kapsamına giren yükler için kullanılamaz. Bu ürünlerde doğru seçenekler tanker, tank konteyner, IBC veya UN onaylı varildir. Format önerisini vermeden önce sınıfı güvenlik bilgi formundan teyit ediyoruz.
Tünel kodu süreyi ne kadar etkiler?
Güzergâhı, dolayısıyla transit süreyi değiştirebilir; özellikle Alp geçişlerinde. Bu küçük bir fark değildir: aynı alıcıya giden farklı sınıftaki iki ürün ayrı yollardan gidebilir. Tekliflerimizde kullanacağımız sınır kapısını tam da bu yüzden yazıyoruz.
Kimyasal sevkiyatta hangi belgeler gerekir?
Güvenlik bilgi formu; UN numarası, uygun sevkiyat adı, sınıf, ambalajlama grubu ve tünel kodunu taşıyan taşıma evrakı; bunlara ek olarak standart gümrük evrakı. Ürüne ve varış ülkesine göre özel izin veya kayıt gerekebilir — bunları yükleme öncesinde kontrol ediyoruz.
Dönen IBC’ler için vergi ödenir mi?
Geçici ihracat veya geçici ithalat rejiminde yürütüldüğünde ödenmez. Kritik nokta rejimin süresi içinde kapatılmasıdır; kapatılmayan bir geçici rejim sonradan vergi tahakkuku olarak geri döner. Bu yüzden dönüş hareketlerini ayrı sevkiyat gibi değil, açık pozisyon olarak takip ediyoruz.
Teklif ne kadar sürede çıkar?
Güvenlik bilgi formu, ambalaj detayı, miktar ve iki uç geldiğinde genellikle 24 iş saati. UN numarası ve ambalajlama grubu olmadan bu yükte fiyat vermiyoruz: bu veriler gelmeden söylenen her rakam sonradan değişir.
Güvenlik bilgi formunu ve çeki listesini gönderin; hangi formatın uygun olduğunu, hafifletilmiş rejim uygulanıp uygulanamayacağını, hangi güzergâhı kullanacağımızı ve o hatta gerçek transit süreyi yazalım. Bize ulaşın veya teklif formunu doldurun.