GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), bir malın gümrükteki kimliğidir. 12 haneli bu numara vergiyi, gerekli belgeleri, kontrole tabi olup olmadığını ve tercihli rejimden yararlanıp yararlanamayacağını belirler. Yanlış GTİP yalnızca fazla vergi ödemek değildir — beyanın düzeltilmesi, ceza ve geriye dönük tahakkuk anlamına gelir. İhracat ve ithalatta en pahalı hataların çıktığı yer burasıdır.
GTİP, HS kodu, tarife pozisyonu: aynı sistemin katmanları
Temelde Dünya Gümrük Örgütü’nün Armonize Sistemi (HS) vardır. İlk altı hane uluslararasıdır; dünyanın her yerinde aynıdır. Sonrası ülkeye ve birliğe göre uzar.
| Hane | Ne ifade eder | Kapsam |
|---|---|---|
| 1-2 | Fasıl | Uluslararası (HS) |
| 3-4 | Pozisyon | Uluslararası (HS) |
| 5-6 | Alt pozisyon | Uluslararası (HS) |
| 7-8 | Kombine Nomanklatür (CN) | AB ve Türkiye ortak |
| 9-12 | Ulusal alt açılım | Türkiye’ye özgü |
Pratik sonuç şudur: alıcınızla ilk altı hanede anlaşırsanız aynı malı konuştuğunuzdan emin olabilirsiniz, ama vergi oranı ve belge gereklilikleri varış ülkesinin kendi açılımına göre belirlenir. İtalyan alıcınızın verdiği 8 haneli kod ile sizin Türkiye’de kullandığınız 12 haneli kod farklı görünür; ilk altı hane tutuyorsa sorun yoktur.
GTİP neyi belirler
- Gümrük vergisi oranı ve varsa ilave mali yükümlülükler.
- KDV oranı — ithalatta varış ülkesinde doğar.
- Tercihli rejim hakkı: A.TR ile muafiyet sanayi ürünlerinde geçerlidir; fasıl tarım ürünüyse A.TR işe yaramaz, EUR.1 gerekir.
- Kontrol ve izin: ürün güvenliği, TAREKS, tarım karantinası, sağlık sertifikası gibi gereklilikler koda bağlıdır.
- Kota ve korunma önlemleri: bazı fasıllarda ek vergi veya miktar kısıtı bulunur.
- İhracat teşvikleri ve istatistik: devlet destekleri de GTİP üzerinden tanımlanır.
Doğru kodu bulmanın yolu
GTİP “malın adına en çok benzeyen satırı seçmek” değildir. Sınıflandırma Armonize Sistem Genel Yorum Kuralları ile yapılır. Pratikte işleyen sıra şudur:
- Malın ne olduğunu değil, neden yapıldığını ve ne işe yaradığını yazın. Malzeme, üretim yöntemi, kullanım amacı, teknik özellikler.
- Fasılı belirleyin. Ürün hammadde mi, yarı mamul mü, bitmiş ürün mü?
- Fasıl ve pozisyon notlarını okuyun. Notlar çoğu zaman “şu ürünler bu fasla girmez” der ve tartışmayı bitirir.
- Karışık ürünlerde esas niteliği veren unsura bakın. Bir set veya bileşik üründe hangi bileşen ürünü “o ürün” yapıyorsa sınıflandırma onu izler.
- Emin değilseniz bağlayıcı tarife bilgisine başvurun. Gümrük idaresinden alınan resmî görüş, sonradan çıkacak tartışmayı ortadan kaldırır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Tedarikçinin verdiği kodu doğrulamadan kullanmak | Sorumluluk beyan sahibindedir; tedarikçinin hatası sizi korumaz |
| Faturada kod yazıp malı farklı tanımlamak | Beyan ile belge çelişir, sevkiyat kontrole düşer |
| Aynı malı her sevkiyatta farklı kodla beyan etmek | Geçmişe dönük inceleme riski |
| Varış ülkesinin açılımını göz ardı etmek | Beklenmeyen vergi ve belge talebi |
| Set/karışık üründe tek bileşene göre sınıflandırmak | Yanlış fasıl, yanlış oran |
GTİP ve evrak seti
GTİP, beyannamenin yanı sıra ticari faturada da yer alır ve dosyadaki diğer belgelerle tutarlı olmak zorundadır. Avrupa’ya giden bir sevkiyatta zincir şöyle işler: fatura üzerindeki GTİP, A.TR veya EUR.1 hakkını belirler; menşe kuralları yine bu koda göre okunur; CMR veya konşimentodaki mal tanımı bu beyanla çelişmemelidir.
Tehlikeli madde söz konusuysa GTİP ile UN numarası ve ADR sınıfı ayrı şeylerdir ve ikisi de doğru olmak zorundadır. Biri gümrüğü, diğeri taşımayı ilgilendirir.
Ne yapıyoruz
- Gümrükleme — ihracat beyanı, GTİP tespiti ve evrak tutarlılığı kontrolü.
- Varış ülkesindeki muhabirimizle kodun karşı taraftaki açılımının teyidi.
- Tercihli rejim hakkının fasıl bazında kontrolü; A.TR’nin işe yaramayacağı ürünlerde EUR.1 yönlendirmesi.
- Dış ticaret danışmanlığı — yeni ürün grubuna başlayan firmalar için sınıflandırma çalışması.
- İlk sevkiyatta kod teyidi, sonraki sevkiyatlarda tutarlılığın korunması.
Sık sorulan sorular
GTİP nedir?
Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu’nun kısaltmasıdır. Bir malın gümrükteki sınıflandırma numarasıdır; vergi oranını, gerekli belgeleri, kontrol gerekliliklerini ve tercihli rejim hakkını belirler. Türkiye’de 12 hanelidir.
GTİP ile HS kodu aynı şey mi?
Aynı sistemin farklı derinlikleridir. HS kodu ilk altı haneyi ifade eder ve uluslararasıdır. GTİP, bu altı hanenin Türkiye’ye özgü açılımlarla 12 haneye çıkmış hâlidir. İlk altı hane tüm ülkelerde ortaktır.
Yanlış GTİP beyan edersem ne olur?
Beyan düzeltilir, eksik ödenen vergi geriye dönük tahakkuk eder ve duruma göre ceza uygulanır. Sorumluluk beyan sahibindedir; tedarikçinin verdiği kodun yanlış olması sizi sorumluluktan kurtarmaz.
Doğru kodu nasıl bulurum?
Malın malzemesini, üretim yöntemini ve kullanım amacını netleştirip fasıl ve pozisyon notlarını okuyarak. Karışık ürünlerde esas niteliği veren bileşen belirleyicidir. Tereddüt varsa gümrük idaresinden bağlayıcı tarife bilgisi alınmalıdır.
Alıcımın verdiği kod ile benimki farklı, sorun mu?
İlk altı hane tutuyorsa genelde sorun yoktur; sonraki haneler ülkeye özgü açılımlardır. İlk altı hane farklıysa taraflar aynı malı konuşmuyor demektir ve yükleme öncesinde çözülmelidir.
GTİP A.TR belgesini etkiler mi?
Evet. A.TR gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünleri için geçerlidir. Ürün tarım faslına giriyorsa A.TR muafiyet sağlamaz; tercihli rejim için EUR.1 gerekir. Hangisinin geçerli olduğunu fasıl belirler.
Aynı ürün için her zaman aynı kodu kullanmalı mıyım?
Evet. Aynı malın sevkiyattan sevkiyata farklı kodlarla beyan edilmesi tutarsızlık yaratır ve geçmişe dönük inceleme riskini artırır. Kod değişikliği ancak gerçek bir ürün değişikliğine veya tarife güncellemesine dayanmalıdır.
GTİP ile UN numarası arasındaki fark nedir?
GTİP gümrük sınıflandırmasıdır, vergiyi ve belgeyi belirler. UN numarası ise tehlikeli madde taşımacılığına aittir ve ambalaj, etiketleme ve ayrıştırma kurallarını belirler. İkisi farklı amaçlara hizmet eder ve ikisinin de doğru olması gerekir.
Yeni bir ürün grubuna başlıyorsanız veya alıcınızla kod konusunda anlaşamıyorsanız, ilk sevkiyattan önce birlikte netleştirelim. Gümrükleme hizmetleri sayfamıza bakabilir ya da teklif formunu doldurabilirsiniz.