Gümrükleme, malın hukuken hangi kimlikle ülkeye girdiğini ya da çıktığını belirleyen işlemdir; taşımanın bir uzantısı değil, maliyeti ve süreyi belirleyen asıl karar noktasıdır. Edora Global Trade ithalat ve ihracat gümrükleme, menşe ve dolaşım belgeleri, transit, antrepo ve dahilde işleme rejimlerini kendi bünyesinde yürütür. Beyanı üç şey belirler: GTİP, kıymet ve menşe. Üçü de sevkiyattan önce netleşmelidir.
| Unsur | Neyi belirler | Yanlış olursa |
|---|---|---|
| GTİP | Vergi oranı, KDV, izin ve denetim yükümlülükleri | Ceza, ek tahakkuk, malın bekletilmesi |
| Gümrük kıymeti | Verginin hesaplandığı matrah | Sonradan kontrolde tarhiyat ve faiz |
| Menşe | Tercihli oran, ticaret politikası önlemleri | Tam tarife, damping vergisi, tercih kaybı |
Üçü arasında en çok karıştırılan menşedir. Malın gönderildiği ülke ile menşe ülkesi aynı şey değildir. Türkiye’den sevk edilen her mal Türk menşeli olmadığı gibi, serbest dolaşımda olmak da menşe kazandırmaz — bu ayrımı A.TR ve EUR.1 farkını anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık.
Gümrükleme yalnızca “vergiyi ödeyip malı çekmek” değildir. Doğru rejim seçimi çoğu zaman doğrudan nakit demektir:
| Rejim | Ne işe yarar | Ne zaman |
|---|---|---|
| Transit | Mal ülkeye ithal edilmeden geçer | Nihai varış başka bir ülke |
| Antrepo | Vergi mal çekildikçe ödenir | Yavaş dönen ya da yüksek oranlı ürün |
| Dahilde işleme | Hammadde vergi askıya alınarak girer, mamul çıkar | İhracata dönük üretim |
| Geçici ithalat | Mal belirli süre kalıp geri döner | Fuar, test, kiralık ekipman |
Gecikmelerin çoğu gümrükte değil, taşımacı ile gümrük müşaviri arasındaki devirde doğar: biri diğerinden belge bekler, kimse süreci sahiplenmez. Taşıma, gümrükleme ve depolamayı tek akış hâlinde yürüttüğümüz için o devir hiç yaşanmıyor — DDP ithalat çözümlerimizin dayandığı yapı da bu.
Beyanı veren, yani ithalatçı ya da ihracatçı sorumludur. Tedarikçinin faturasındaki pozisyon bağlayıcı değildir ve Türkiye’deki açılımla örtüşmeyebilir; her ürün için ayrıca doğrulanması gerekir.
Hayır. A.TR, malın Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki gümrük birliğinde serbest dolaşımda olduğunu gösterir; nereli olduğunu değil. Menşe gerektiğinde EUR.1 gibi ayrı bir menşe ispatı düzenlenir.
Evet. Nihai varış başka bir ülkeyse mal transit rejiminde taşınır; Türkiye’de gümrük yükümlülüğü ve ithalatta KDV doğmaz. Üçgen ticarette yaygın kullanılan yapıdır.
Kural olarak satış bedeli üzerinden; ancak navlun, sigorta, royalti ve benzeri unsurlar duruma göre kıymete dâhil edilir. Sonradan kontrolde en çok düzeltme çıkan alan burasıdır.
Antrepodaki eşya için beyanname tescil edildiyse, işlemlerin tescilden itibaren 30 gün içinde tamamlanması gerekir. Bu süre içinde bitirilmeyen eşya tasfiyeye tabi tutulur.
Malın ilgili anlaşmanın menşe kurallarını sağlaması ve menşe ispatının usulüne uygun düzenlenmesi. Belge yoksa, hakkı olan üründe bile tam tarife uygulanır.
Evet. Karayolunda ADR, denizyolunda IMDG kapsamındaki yüklerin hem taşımasını hem gümrük işlemlerini yürütüyoruz. Değerlendirme güvenlik bilgi formu ve UN numarasıyla başlar.
Ürün tanımı, GTİP (varsa), menşe ülkesi, fatura kıymeti, teslim şekli ve varış noktası. Bu beş bilgiyle vergi yükünü ve gereken belgeleri mal hazırlanmadan söyleyebiliyoruz.
Mal yola çıkmadan GTİP, kıymet ve menşeyi birlikte netleştirelim. Bu üçü doğru kurulduğunda gümrükte sürpriz kalmıyor; yanlış kurulduğunda ise düzeltmesi her zaman daha pahalı oluyor.