Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı ve alıcı ile satıcı arasındaki masraf, risk ve gümrük sorumluluklarını tanımlayan teslim kurallarıdır. Yürürlükteki sürüm Incoterms 2020‘dir ve 11 kuraldan oluşur: yedisi her taşıma moduna, dördü yalnızca deniz ve iç suyolu taşımacılığına uygundur.
Bu sayfayı sekmede açık tutabileceğiniz bir referans olarak yazdık. Aşağıdaki ana tablo 11 kuralın tamamını yan yana gösteriyor; ardından hangi kuralın ne zaman mantıklı olduğunu, 2010’dan neyin değiştiğini ve pratikte en sık yapılan hatayı bulacaksınız.
Incoterms tam olarak neyi belirler?
Bir Incoterms kuralı dört soruya cevap verir:
- Taşımayı kim ayarlar ve öder? Navlun, yükleme, terminal masrafları.
- Risk nerede devreder? Mal hangi noktadan sonra hasar görür veya kaybolursa alıcının sorumluluğundadır.
- Gümrük işlemleri kimde? İhracat ve ithalat beyannameleri, vergiler.
- Sigorta zorunlu mu? Yalnızca iki kuralda zorunludur.
Belirlemediği şeyler de var ve bunlar sık karıştırılır: mülkiyetin ne zaman geçtiğini, ödeme şeklini ve uyuşmazlıkta hangi hukukun uygulanacağını Incoterms düzenlemez. Bunlar satış sözleşmesinde ayrıca yazılmalıdır.
11 kuralın tam tablosu
Tablo geniştir; mobilde yana kaydırarak tüm sütunları görebilirsiniz.
| Kural | Açılımı | Taşıma modu | Ana taşımayı kim ayarlar | Risk nerede devreder | İhracat gümrüğü | İthalat gümrüğü ve vergiler | Sigorta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | Ex Works — İşyerinde Teslim | Her mod | Alıcı | Satıcının işyerinde, mal alıcının tasarrufuna bırakıldığında | Alıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| FCA | Free Carrier — Taşıyıcıya Teslim | Her mod | Alıcı | Mal, alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim edildiğinde | Satıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| CPT | Carriage Paid To — Taşıma Ödenmiş | Her mod | Satıcı | Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde — varışta değil | Satıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| CIP | Carriage and Insurance Paid To | Her mod | Satıcı | Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde | Satıcı | Alıcı | Zorunlu — geniş kapsam (ICC A) |
| DAP | Delivered at Place — Belirlenen Yerde Teslim | Her mod | Satıcı | Varış yerinde, araç üzerinde boşaltmaya hazır hâlde | Satıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| DPU | Delivered at Place Unloaded — Boşaltılmış Teslim | Her mod | Satıcı | Varış yerinde, mal boşaltıldıktan sonra | Satıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| DDP | Delivered Duty Paid — Gümrük Ödenmiş Teslim | Her mod | Satıcı | Varış adresinde, boşaltmaya hazır hâlde | Satıcı | Satıcı | Zorunlu değil |
| FAS | Free Alongside Ship — Gemi Doğrultusunda | Deniz / iç suyolu | Alıcı | Mal yükleme limanında geminin yanına bırakıldığında | Satıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| FOB | Free On Board — Gemide Teslim | Deniz / iç suyolu | Alıcı | Mal gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| CFR | Cost and Freight — Masraf ve Navlun | Deniz / iç suyolu | Satıcı | Mal çıkış limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Alıcı | Zorunlu değil |
| CIF | Cost, Insurance and Freight | Deniz / iç suyolu | Satıcı | Mal çıkış limanında gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Alıcı | Zorunlu — asgari kapsam (ICC C) |
Tablodaki en kritik satır
CPT, CIP, CFR ve CIF kurallarında masrafla risk aynı yerde bitmez. Satıcı navlunu varışa kadar öder, ama risk çok daha erken — malı taşıyıcıya verdiği anda — alıcıya geçer. Yani yük yolda hasar görürse, taşımayı satıcı ödemiş olsa bile zarar alıcıdadır.
Bu ayrımı bilmeyen alıcılar sigortasız CFR kabul edip yolda hasar görmüş yükün faturasıyla karşılaşıyor.
Incoterms 2020’de 2010’a göre ne değişti?
| Değişiklik | Ne oldu | Pratikte anlamı |
|---|---|---|
| DAT kaldırıldı, DPU geldi | “Delivered at Terminal” yerine “Delivered at Place Unloaded”. | Teslim yeri artık terminalle sınırlı değil; anlaşılan herhangi bir yer olabilir. Boşaltma yükümlülüğü satıcıda kalır. |
| CIP‘te sigorta kapsamı yükseldi | Asgari kapsam, geniş kapsamlı (all-risk) seviyeye çıkarıldı. | CIP artık alıcı için belirgin şekilde daha korumalı. CIF’te asgari kapsam aynı kaldı. |
| FCA‘ya yüklendi konşimento seçeneği | Alıcı, taşıyıcısına satıcıya “on-board” konşimento düzenlemesi talimatı verebilir. | Akreditifli işlemlerde FCA kullanımının önündeki en büyük engel kalktı. Konteyner yüklerinde FOB yerine FCA kullanmak artık pratik. |
| Kendi aracıyla taşıma | FCA, DAP, DPU ve DDP artık tarafların kendi araçlarıyla taşıma yapabileceğini açıkça düzenliyor. | Üçüncü taraf taşıyıcı zorunluluğu yok; kendi filosuyla taşıyan firmalar için belirsizlik giderildi. |
| Güvenlik yükümlülükleri | Taşımaya ilişkin güvenlik gereklilikleri ve masrafları her kuralda ayrıca tanımlandı. | Tarama, güvenlik beyanı gibi kalemlerin kime ait olduğu artık tartışma konusu değil. |
Hangi kuralı ne zaman seçmeli?
Satıcıysanız
Sorumluluğu en aza indirmek istiyorsanız EXW veya FCA. EXW’de ihracat gümrüğü bile alıcıdadır — ama pratikte sorun çıkarır: alıcı sizin ülkenizde beyanname açamayabilir. Bu yüzden EXW yerine FCA önerilir; ihracat işlemlerini siz yapar, gerisini alıcıya bırakırsınız.
Alıcıysanız ve süreci bilmiyorsanız
DAP veya DDP. DAP’ta mal kapınıza gelir, ithalat gümrüğü sizde kalır. DDP’de o da satıcıdadır ve tek kalemli bir maliyet görürsünüz. Ayrıntı için DDP nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Konteyner yükü gönderiyorsanız
FCA, CPT veya CIP kullanın. FOB, CFR ve CIF konteyner için tasarlanmamıştır — nedeni aşağıda.
Dökme yük veya proje yükü
Gemiye doğrudan yüklenen dökme yüklerde FAS, FOB, CFR, CIF hâlâ doğru araçtır. Bu kurallar tam da bu tip yükler için yazılmıştır.
En sık yapılan hata: konteyner yükünde FOB
FOB’da risk, mal gemiye yüklendiğinde devreder. Ancak konteyner taşımacılığında satıcı konteyneri limandaki terminale teslim eder ve oradan sonra yüke fiziksel erişimi kalmaz. Konteyner terminalde günlerce bekler, sonra gemiye yüklenir.
Bu arada bir hasar olursa? Kural gereği risk hâlâ satıcıdadır — çünkü mal henüz gemide değildir. Ama satıcının o yüke müdahale imkânı yoktur. Sigorta talebinde de sorun çıkar, çünkü kimin hangi anda sorumlu olduğu tartışmalı hâle gelir.
Doğrusu FCA’dır. Risk, konteyner terminale teslim edildiğinde devreder — yani satıcının kontrolü bittiği anda. Incoterms 2020’nin FCA’ya getirdiği “on-board konşimento” seçeneği sayesinde akreditifli işlemlerde de artık sorunsuz kullanılabiliyor.
Sözleşmede nasıl yazılır?
Doğru yazım üç parçadan oluşur: kural + yer + sürüm.
FCA İstanbul Ambarlı Limanı, Incoterms 2020
DAP Jebel Ali Free Zone, Warehouse 12, Dubai, Incoterms 2020
Yer bilgisi ne kadar spesifikse o kadar iyidir. “DAP Dubai” yeterli değildir; hangi adres, hangi kapı? Sürümü yazmak da önemlidir, çünkü Incoterms yaklaşık on yılda bir güncellenir ve kuralların içeriği değişebilir — DAT’ın DPU’ya dönüşmesi bunun son örneği.
Ayrıca sözleşmede şunları ayrıca netleştirin: boşaltma kimde (DPU hariç genelde alıcıda), sigorta kapsamı ne (CIP/CIF dışında zorunlu değil), vergi oranı değişirse farkı kim üstlenir.
Edora ile çalışırken
Teslim şeklini yükün cinsine, rotaya ve iki tarafın operasyonel kapasitesine göre birlikte belirliyoruz. Yanlış seçilmiş bir Incoterms kuralı, gümrükte duran yük veya sonradan çıkan fatura olarak geri dönüyor — bu yüzden sevkiyat planlanırken ilk konuştuğumuz başlıklardan biri bu.
Operasyonun kendisini de tek elden yürütüyoruz: deniz, kara ve hava taşımacılığı, gümrükleme, DDP ithalat ve dış ticaret danışmanlığı.
Sık Sorulan Sorular
Incoterms 2020 kaç kural içeriyor?
11 kural vardır. Yedisi her taşıma moduna uygundur (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP), dördü yalnızca deniz ve iç suyolu taşımacılığı içindir (FAS, FOB, CFR, CIF).
Incoterms 2010 hâlâ kullanılabilir mi?
Evet. Incoterms sürümleri yürürlükten kaldırılmaz; taraflar sözleşmede hangi sürümü kullandıklarını yazdığı sürece eski sürümler geçerlidir. Bu yüzden sözleşmede sürümü belirtmek zorunludur.
DAT neden kaldırıldı?
Kaldırılmadı, kapsamı genişletilerek DPU’ya dönüştürüldü. DAT yalnızca terminale teslimi kapsıyordu; DPU’da teslim yeri anlaşılan herhangi bir yer olabilir. Boşaltma yükümlülüğü satıcıda kaldı.
Hangi Incoterms kurallarında sigorta zorunludur?
Yalnızca CIP ve CIF. Diğer dokuz kuralda sigorta tarafların anlaşmasına bağlıdır. CIP’te asgari kapsam geniş (all-risk) seviyededir, CIF’te ise asgari seviyede kalmıştır.
Konteyner yükünde neden FOB kullanılmamalı?
FOB’da risk mal gemiye yüklendiğinde devreder, ancak konteyner taşımacılığında satıcı yükü terminale bırakır ve sonrasında ona erişemez. Terminalde bekleyen konteynerde hasar olursa sorumluluk belirsizleşir. Doğru kural FCA’dır.
EXW ile FCA arasındaki fark nedir?
EXW’de ihracat gümrük işlemleri alıcıya aittir; FCA’da satıcıya. Pratikte alıcı satıcının ülkesinde beyanname açamayabileceği için EXW sorun çıkarır ve FCA tercih edilir.
CPT ile DAP arasındaki fark nedir?
İkisinde de taşımayı satıcı öder, ancak risk farklı yerde devreder. CPT’de risk mal ilk taşıyıcıya verildiğinde, DAP’ta ise varış yerinde devreder. Alıcı açısından DAP çok daha korunaklıdır.
Incoterms mülkiyetin geçişini belirler mi?
Hayır. Incoterms yalnızca masraf, risk ve gümrük sorumluluklarını düzenler. Mülkiyetin ne zaman geçtiği, ödeme şekli ve uygulanacak hukuk satış sözleşmesinde ayrıca belirlenmelidir.
DPU ile DAP arasındaki fark nedir?
Tek fark boşaltmadır. DAP’ta satıcı malı araç üzerinde boşaltmaya hazır bırakır, boşaltma alıcıya aittir. DPU’da boşaltmayı satıcı yapar. DPU, satıcının boşaltma yükümlülüğü olan tek kuraldır.
Alıcı için en avantajlı Incoterms hangisi?
Sorumluluk açısından DDP, çünkü ithalat gümrüğü ve vergiler dahil her şey satıcıdadır. Ancak DDP her ülkede uygulanabilir değildir ve fiyata risk primi yansır; DAP çoğu durumda daha dengeli bir seçimdir.
Hangi teslim şekli sizin işinize uyar, birlikte bakalım. Ürününüzü, rotayı ve iki tarafın kapasitesini paylaşın; doğru Incoterms kuralını ve tek kalemli maliyeti çıkaralım. Teklif alın.
Incoterms®, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) tescilli markasıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı metin ICC’nin resmî yayınıdır.