Türkiye ile AB arasında bir gümrük birliği vardır ve bu, çoğu sanayi ürününün AB’ye girişte gümrük vergisinden muaf olması demektir. Ama “vergi yok” ile “gümrük yok” aynı şey değildir. Mal yine beyan edilir, alıcının kaydı yine aranır ve ithalat KDV’si her hâlükârda varış ülkesinde doğar. AB’ye ilk kez ihracat yapan firmaların takıldığı yer neredeyse her zaman bu üç noktadan biridir.
A.TR: neyi kapsar, neyi kapsamaz
A.TR Dolaşım Belgesi, malın gümrük birliği kapsamında serbest dolaşımda olduğunu gösterir. Menşe belgesi değildir — malın nerede üretildiğini değil, Türkiye’de serbest dolaşımda olduğunu belgeler. Çin’de üretilip Türkiye’de ithalat vergileri ödenmiş bir ürün de A.TR ile AB’ye gidebilir.
| Ürün grubu | Belge | AB’de gümrük vergisi |
|---|---|---|
| Sanayi ürünleri | A.TR | Muaf (gümrük birliği kapsamında) |
| İşlenmiş tarım ürünleri | A.TR + tarım payı hesabı | Sanayi payı muaf, tarım payı alınır |
| Temel tarım ürünleri | EUR.1 veya EUR-MED | Tercihli oran; kapsam dışı ürünlerde tam oran |
| AKÇT ürünleri (demir-çelik) | EUR.1 | Ayrı anlaşma kapsamında tercihli |
Yani A.TR ve EUR.1 birbirinin alternatifi değil, farklı ürün grupları içindir. Hangi belgenin gerektiğini GTİP belirler; tahminle gitmek, malın sınırda beklemesi demektir. Ayrıntılı karşılaştırma için A.TR ile EUR.1 farkı yazımıza bakabilirsiniz.
EORI: alıcının olmazsa olmazı
AB’de ithalat beyannamesi verebilmek için alıcının EORI numarası olması gerekir. Bu numara AB genelinde geçerlidir ve bir kez alınır. İlk kez ithalat yapan bir alıcının EORI’si genellikle yoktur ve bunu mal limana vardıktan sonra öğrenmek, konteyneri bekletir.
Bizim uygulamamız şu: AB’ye giden her yeni sevkiyatta, mal yüklenmeden önce alıcının EORI numarasını yazılı olarak istiyoruz. Yoksa alınması birkaç gün sürer — ama bu birkaç gün, limanda değil, yükleme öncesinde geçer.
İthalat KDV’si: gümrük vergisi sıfır olsa bile doğar
Gümrük birliği gümrük vergisini kaldırır, KDV’yi kaldırmaz. Mal AB’ye girdiğinde varış ülkesinin ithalat KDV’si tahakkuk eder ve bunu ithalatçı öder. KDV mükellefi olan bir alıcı bunu genellikle indirim konusu yapar, yani nihai bir maliyet değil bir nakit akışı kalemidir — ama ödenmeden mal serbest bırakılmaz.
Burada Incoterms seçimi belirleyici olur:
- DAP — ithalat işlemleri ve KDV alıcıya aittir. En yaygın ve en sorunsuz yapı.
- DDP — vergi ve KDV satıcıya aittir. Bunun için satıcının varış ülkesinde KDV kaydı veya kayıtlı ithalatçı yapısı gerekir; her ülkede kolayca kurulmaz.
- FCA / EXW — ihracat beyanı ve sonrası alıcıda; Türkiye’de ihracat beyannamesi yine ihracatçı adına düzenlenir.
DDP’yi düşünüyorsanız yapının kurulabilir olduğunu önceden teyit ettiriyoruz — DDP ithalat çözümleri sayfasında hangi durumlarda mümkün olduğunu anlatıyoruz.
Almanya örneği: tipik bir sevkiyat nasıl ilerler
- Evrak kontrolü. Fatura, çeki listesi, GTİP, alıcının EORI ve VAT numarası — yükleme öncesinde.
- Türkiye’de ihracat beyannamesi. İhracatçı adına açılır, mal gümrükten çıkar.
- A.TR düzenlenmesi. Gümrük idaresi tarafından vize edilir.
- Taşıma. Karayoluyla tipik olarak birkaç gün; hat ve sınır kapısına göre değişir.
- Almanya’da ithalat beyanı. Alıcının gümrük müşaviri ATLAS sistemi üzerinden beyanı verir; ithalat KDV’si (Einfuhrumsatzsteuer) tahakkuk eder.
- Serbest bırakma ve teslim.
Ürün CE işareti gerektiren bir kategorideyse bu ayrı bir konudur: uygunluk, gümrüğün değil piyasa gözetiminin alanıdır, ama eksikse malın satılamaması sonucunu doğurur. Bunu da teklif aşamasında soruyoruz.
Yükleme öncesinde hazır olması gerekenler
- Ticari fatura (alıcı unvanı, adresi, VAT ve EORI numarası ile)
- Çeki listesi (kap adedi, net/brüt ağırlık, ölçüler)
- GTİP ve buna bağlı belge kararı (A.TR mi, EUR.1 mi)
- Menşe beyanı gerekiyorsa menşe şahadetnamesi
- Ürün kategorisine göre CE / uygunluk dokümanları
- Teslim şekli ve kimin ithalatçı olduğu
AB tarafındaki ithalat beyannamesinin verilebilmesi için alıcının kayıtlı olması gerekir; bu kaydın ne olduğunu ve ne zaman sizin de almanız gerektiğini EORI numarası yazımızda anlattık.
Sık sorulan sorular
AB’ye ihracatta gümrük vergisi ödenir mi?
Gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünleri A.TR belgesiyle gümrük vergisinden muaftır. Tarım ürünleri ve eski AKÇT ürünleri kapsam dışıdır; onlarda EUR.1 ile tercihli oran uygulanır. İthalat KDV’si ise her hâlükârda varış ülkesinde doğar.
A.TR menşe belgesi midir?
Hayır. A.TR malın serbest dolaşımda olduğunu gösterir, nerede üretildiğini değil. Menşe gerektiğinde ayrıca menşe şahadetnamesi veya EUR.1 düzenlenir. İkisini karıştırmak, AB’ye ihracatta en sık yapılan belge hatasıdır.
Alıcının EORI numarası yoksa ne olur?
İthalat beyannamesi verilemez ve mal gümrükte bekler. EORI başvurusu genellikle birkaç gün sürer. Bu yüzden her yeni AB alıcısında EORI numarasını yükleme öncesinde yazılı olarak istiyoruz.
İthalat KDV’sini satıcı ödeyebilir mi?
DDP teslimde evet, ancak bunun için satıcının varış ülkesinde KDV kaydı ya da kayıtlı ithalatçı yapısı olması gerekir. Her ülkede ve her ürün için bu yapı kurulamaz; kurulamadığı durumlarda DAP daha gerçekçi bir tercihtir.
Parsiyel yükte belge süreci değişir mi?
Belgeler aynıdır, ancak zamanlama değişir: parsiyel araçta bir gönderinin evrak eksiği tüm aracı bekletebilir. Bu yüzden parsiyel sevkiyatlarda evrak kontrolünü daha erken kapatıyoruz.
CE işareti gümrükte mi kontrol ediliyor?
Uygunluk esas olarak piyasa gözetiminin alanıdır, ancak bazı ürün gruplarında gümrük aşamasında da kontrol yapılabilir. Eksikliği en çok, malın AB’de satışa sunulamaması olarak ortaya çıkar — bu yüzden ürün kategorisini teklif aşamasında soruyoruz.
Mal AB’ye girmeden üçüncü ülkeye gidecekse ne yapılır?
Bu durumda ithalat yapılmaz; mal transit rejiminde taşınır. T1 ile hareket eder, gümrük vergisi ve ithalat KDV’si doğmaz, bunun yerine süre boyunca geçerli bir teminat verilir.
Faturayı, çeki listesini ve GTİP’i gönderin; hangi belgenin gerektiğini, alıcı tarafında nelerin hazır olması gerektiğini ve gerçek transit süreyi yazalım. Gümrükleme hizmetleri sayfasında kapsamı görebilir, teklif formundan talep açabilirsiniz.